Sosyal medyada yeniden dolaşıma giren bir iddiaya göre sık oyun oynayanlar, bilişsel testlerde kendilerinden 13,7 yaş genç bireyler düzeyinde başarı gösteriyor. Rakam bu hafta Elon Musk’ın paylaşımıyla teknoloji çevresinin dışına taşındı. Ancak rakam yeni olmadığı gibi, dayandığı çalışmanın yayımlanmış hâlinde de yer almıyor.
İfade ilk kez Ekim 2024’te Western Üniversitesi’nin yayımladığı bir basın bülteninde kullanıldı. Nörobilimci Adrian Owen’ın yürüttüğü ve Manchester’daki Bilim ve Sanayi Müzesi ile ortaklaşa gerçekleştirilen Brain and Body çalışmasında, haftada beş saatten fazla oyun oynayanların bilişsel performansı bu karşılaştırmayla aktarıldı. Kritik ayrıntı ise şu: bülten yayımlandığı sırada çalışma henüz hakem değerlendirmesinden geçmemişti.
Hakem sürecini tamamlayan makale 24 Ekim 2025’te PLOS ONE dergisinde yayımlandı ve “13,7 yıl” ifadesine bu metinde yer verilmedi. Çalışma 923 katılımcı üzerinden yürütüldü; oyun oynamanın beş bilişsel ölçümün dördünde daha yüksek performansla ilişkili olduğu bildirildi. Söz konusu ölçümler kısa süreli bellek, muhakeme, işlem hızı ve genel bilişsel skor. Sözel performansta anlamlı bir ilişki tespit edilmedi, etki büyüklükleri ise mütevazı düzeyde kaldı.
Yazarlar çalışmanın sınırlılıklarını da açıkça sıralıyor: veriler katılımcıların kendi beyanına dayanıyor, katılımcı profili yaşlı ve hareketli bireylere doğru sapma gösteriyor, araştırma kesitsel bir tasarıma sahip. Makaledeki ifade net: “Mevcut verilere dayanarak bunun nedensel bir ilişki olduğunu söylemek mümkün değildir.”
Alanın geneli de aynı yönü gösteriyor
Temmuz 2026’da Acta Psychologica’da yayımlanan sistematik derleme ve meta-analiz, Ocak 2005 – Ağustos 2025 arasındaki 133 çalışmayı, 269 etki büyüklüğünü ve 14 bin 245 katılımcıyı bir araya getirdi. Analiz, oyun oynama ile bilişsel yetenek arasında istatistiksel olarak anlamlı ancak küçük bir ilişki bulunduğunu ortaya koydu. Cinsiyet, yaş grubu, sağlık durumu, oyun türü ve müdahale süresi açısından anlamlı bir düzenleyici etkiye rastlanmadı.
Paylaşımlarda öne sürülen bir başka iddianın ise hiçbir kaynakta karşılığı bulunmuyor. Ne Brain and Body çalışması ne de meta-analiz, oyunların Alzheimer veya demans tedavisinde kullanılabileceğine dair bir sonuç bildiriyor; her ikisi de bilişsel performans ölçümlerini konu ediniyor.
Özetle, oyun oynama ile bilişsel performans arasında bir ilişki bulunduğu doğru. Bu ilişkinin sınırlı olduğu ve nedensellik göstermediği ise aynı çalışmaların kendi ifadesi. Viral hâle gelen rakam, dayandığı araştırma bilimsel denetimden geçtiğinde makaleye girmedi.
Kaynak: Western University, PLOS ONE, Acta Psychologica
