Yapay zekânın artan enerji ve alan ihtiyacı, veri merkezlerini Dünya’nın yörüngesine taşıma fikrini giderek daha cazip hâle getiriyor. Ancak Innovation for Cool Earth Forum (ICEF) için hazırlanan yeni bir rapor, bu yarışın riskleri henüz anlaşılmadan hız kazandığı uyarısında bulunuyor. Columbia Üniversitesi Küresel Enerji Politikası Merkezi’nden David Sandalow’un yönettiği çalışmaya göre uzay tabanlı veri merkezleri birkaç yıl içinde gerçeğe dönüşebilir. Bu tür merkezlerin bazıları şimdiden yörüngede çalışıyor; uzaya bir milyondan fazla veri merkezi göndermeyi öngören planlar da bulunuyor. Rapor, ilk kurulumların teknik engellere ya da yüksek maliyetlere takılmayacağını öngörüyor. Gerekçesi de açık: Bu alanda öne geçmek isteyen büyük şirketler, deneyim kazanmak ve pazarda yer edinmek uğruna uzun yıllar boyunca ağır harcamaları göze alabilir.
Ölçeğin büyüklüğü, raporun en dikkat çekici hesabında açıkça görülüyor: 2030’a kadar ihtiyaç duyulacak yapay zekâ veri merkezlerinin yalnızca yüzde 10’unu uzaya taşımak için her yıl 700’den fazla büyük roket fırlatmak gerekiyor. Başka bir deyişle, bu hedef için her gün ortalama iki roketin hiç ara vermeden havalanması gerekecek.
Gökyüzü değişebilir
Raporun öne çıkan uyarılarından biri gece gökyüzüyle ilgili. Raporu hazırlayan uzmanlara göre bu merkezleri oluşturacak büyük uydu takımyıldızları, dünyanın pek çok yerinde gökyüzünde yıldızlardan daha fazla uydu görülmesine yol açabilir. Bu tablonun en ağır bedelini, gökyüzünü teleskoplarla izleyen astronomlar ödeyebilir. Riskler bununla da sınırlı değil. Rapor, ozon tabakasının incelmesi ve küresel ısınmanın artması gibi çevresel etkilerin yanı sıra alçak yörüngede enkaz yığılmasına ve atmosfere giren uyduların can ve mal kaybına yol açabileceğine dikkat çekiyor.
Rapor bu nedenle yeterli deneyim kazanılıp riskler daha iyi anlaşılana kadar büyük ölçekli kurulumlara izin verilmemesini öneriyor. Uydu parlaklığına sınır getirilmesi, fırlatma öncesinde etki değerlendirmesi yapılması, uydu sayısının sınırlandırılması ve uluslararası standartların belirlenmesi de raporun çözüm önerileri arasında yer alıyor.
