2024 yılında Nobel Ekonomi Ödülü’nü kazanan Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) profesörü Daron Acemoğlu, yapay zekânın istihdam üzerindeki etkilerine ilişkin uyarıda bulundu. CBS’in 60 Minutes programına konuk olan ekonomist, işsizliğin önümüzdeki 10 yıl içinde üç katına çıkabileceğini söyledi.
Sorun teknolojide değil, yönünde
Acemoğlu’nun uyarısının merkezinde teknolojinin kendisi değil, yapay zekânın ne kadar hızlı yayıldığı yer alıyor. “Bugün yapay zekâ ile daha önce benzerini görmediğimiz bir şey yaşıyoruz. Sanayi Devrimi’nin ilk aşaması yaklaşık 80 yıl sürmüştü. Bugün benzer bir dönüşüm sadece bir iki yıl içinde yaşanıyor” diyen Acemoğlu, yapay zekâ sayesinde açılan yeni işlerin, ortadan kalkacak işlerin yanında çok sınırlı kaldığına dikkat çekiyor. Ekonomist bu durumu, “Bu pozisyonlarda işe alınan insanların sayısı, işini yapay zekâya kaptıracak insanlara kıyasla çok küçük” sözleriyle ifade ediyor.
Acemoğlu’na göre belirleyici olan nokta, teknolojinin hangi amaçla geliştirildiği. Otomasyon odaklı mevcut yaklaşımın sürmesi hâlinde işsizliğin önümüzdeki 10 yıl içinde üç katına çıkabileceğini belirtiyor. Benzer bir uyarıyı kısa süre önce verdiği başka bir röportajda da yapan Acemoğlu, bu yöndeki bir ilerlemenin iki sınıfa bölünmüş bir toplum yaratabileceğini söylemişti.
Ekonomistin çözüm önerileri de aynı noktaya dayanıyor. Ona göre odak, insanların yerini alacak yapay zekâlar geliştirmek yerine, çalışanlara yardımcı olacak ve onları işlerinde daha verimli hâle getirecek sistemler üzerinde olmalı. Acemoğlu’nun ikinci önerisi ise devletlerin insan personel istihdam eden şirketlere finansal teşvik sunması.
Aynı teknoloji, zıt öngörüler
Acemoğlu’nun bu konudaki duruşu yaz aylarında da gündeme gelmişti. The Economist’ten Zanny Minton Beddoes’e konuk olan Elon Musk, yapay zekâ ve robotik sayesinde üretimin büyük ölçüde artacağını, bunun da bolluk ekonomisine geçişi mümkün kılacağını savunmuştu. Önümüzdeki 10-20 yıl için emeklilik amacıyla para biriktirme kaygısının gereksiz hâle gelebileceğini öne süren Musk, “Eğer konuştuklarımız gerçekleşirse, emeklilik için para biriktirmek tamamen anlamsız hâle gelir” ifadelerini kullanmış, gelecekte herkesin “evrensel yüksek gelir” benzeri bir modele erişebileceğini ve paranın bugünkü önemini büyük ölçüde yitireceğini dile getirmişti.
Acemoğlu üç gün sonra X üzerinden karşılık vermiş ve iddianın somut bir taahhüde bağlanmasını istemişti: “Eğer 2036’da paranın önemi kalmayacaksa, yaklaşık 1 trilyon dolarlık servetinizi en geç 2036’ya kadar hayır kurumlarına bağışlamayı taahhüt edin. Bu, teknolojiye olan inancınızı güçlü şekilde ortaya koyacaktır. Ayrıca, milyarderlerin ve trilyarderlerin siyasi ve sosyal etkilerinden endişe duyan dünya genelindeki pek çok insanı yatıştıracaktır.” Musk, çağrıya aynı gün “Aslında bu yönde bir şey yapacağım” sözleriyle karşılık vermişti.
Tartışmaya yatırım dünyasından da bir itiraz gelmişti. Khosla Ventures’ın kurucusu Vinod Khosla, Musk’ın öngörüsüne X üzerinden bir koşul eklemişti: Para 2036’da önemsizleşebilir, “ancak siyaset bu bolluğa izin verirse”. Khosla’nın 2024 tarihli yazısı da müdahale olmazsa yapay zekânın “küçük bir seçkinin zenginleştiği, geri kalanın ekonomik istikrarsızlıkla yüzleştiği bir dünya” yaratabileceği uyarısını taşıyor.
